Đại biểu và nhân dân dự lễ hội

Dự lễ hội có các đồng chí: Phạm Quang Nghị, nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành uỷ Hà Nội; Nguyễn Văn Lợi, nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh uỷ Thanh Hoá; Vũ Ngọc Thưởng, Tỉnh uỷ viên, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã; Hoàng Văn Tiến, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã. Các đồng chí Uỷ viên Ban Thường vụ Đảng uỷ; lãnh đạo các phòng, ban, đoàn thể; các cơ quan, đơn vị cùng đông đảo nhân dân thôn Yên Hoành.

Đội tế nữ thực hiện nghi thức tế lễ tại lễ hội  

Nằm bên bờ sông Mã, làng Yên Hoành gắn liền với công lao khai hoang lập ấp của công chúa Phương Hoa - con gái vua nhà Trần. Theo sách “Địa chí làng Yên Hoành” (NXB Văn hóa - Thông tin): “Tên làng Yên Hoành xuất hiện đầu tiên trong sách “Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX” với tên gọi trang Yên Hoành... địa bàn từ Hà Tĩnh trở ra đến hết các tỉnh phía Bắc, chỉ có một làng mang tên làng Yên Hoành, duy nhất không trùng lắp với tên các làng khác”. Cùng với tên Yên Hoành, nơi đây còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như làng An Hoành; làng Hoành... Và người dân địa phương tin rằng, tên gọi Yên Hoành gắn liền với ước mong được sống trong không gian làng quê bình ổn, lâu dài.

Đại biểu và nhân dân dự lễ hội

Thần tích làng Yên Hoành kể lại: Vào thời nhà Trần, công chúa Phương Hoa, con gái vua Trần theo đường thủy từ quê nhà Tức Mặc (Nam Định) ngược dòng sông Mã du ngoạn, đến khu vực Mang Rồng (sát núi Trúc Lĩnh làng Yên Hoành ngày nay) đã bị cuốn hút bởi cảnh sắc hữu tình nên đã cùng với hai nàng hầu quyết định lên bờ chiêu dân lập ấp với 36 dân binh đầu tiên.

Trong đó, 18 người họ Trần và Nguyễn khai phá khu vực Mang Rồng ven sông Mã; 18 người họ Trịnh, họ Hoàng còn lại khai phá khu vực trong Mang Rồng. Khi trang ấp hình thành, cuộc sống dần phát triển, công chúa Phương Hoa đã đặt tên cho khu vực ngoài Mang Rồng tên gọi trang Yên Hoành và trong Mang Rồng là trang Hổ tức thôn Hổ Thôn ngày nay, hai trang coi nhau như anh em. Bởi vậy mà có câu “Yên Hoành nghi huynh, Hổ Thôn nghi đệ”.

Khi cuộc sống ở Yên Hoành dần ổn định, công chúa Phương Hoa cùng hai nàng hầu rời đi. Toàn bộ của cải, tư trang, nhà cửa của con gái vua Trần được người dân Yên Hoành trông giữ cẩn trọng, chờ ngày bà trở lại. Về sau, để khắc ghi công đức của công chúa Phương Hoa, người dân hai trang Yên Hoành và Hổ Thôn đã cùng nhau đóng góp tiền bạc, công sức lập đền thờ ngay trên mảnh đất mà bà đã ở. Và ngày công chúa Phương Hoa rời Yên Hoành (12 tháng 4 âm lịch) được người dân chọn để hàng năm làm lễ tưởng nhớ người đã có công khai hoang, chiêu dân lập ấp.

Đến thời Lê Trung Hưng, Yên Hoành trở thành vùng đất “quan” khi người Yên Hoành liên tiếp đỗ đạt, nổi tiếng khắp xa gần. Từ truyền thống, đến hôm nay Yên Hoành còn được biết đến là vùng đất học với những gia đình hiếu học, dòng họ đỗ đạt.

Đại biểu và nhân dân dâng hương tại Đình - Đền Yên Hoành

Hàng năm, vào ngày 12 tháng 4 âm lịch - tức ngày công chúa Phương Hoa rời đất Yên Hoành, tại di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh Đình - Đền Yên Hoành, người dân trong thôn tổ chức lễ hội truyền thống cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống no ấm, đủ đầy.

Thông qua lễ hội, góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tăng cường tình đoàn kết, đồng thời khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm của Nhân dân trong xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Đức Nguyên - Trung tâm CUDVC